پایان سال 4200 پایان سال 1400:


با تصمیم دیروز مجلس، سیاست 4200 تومانی به این شکل فعلی ادامه پیدا نمی کند و سیاست گذار باید به دنبال راه حل جایگزین باشد. سیاست دلار ترجیحی در زندگی 4 ساله خود درس دارد. سیاستی که هیچ کس مسئولیت ایجاد آن را نمی پذیرد و هیچ گروهی هزینه تکمیل آن را نمی پذیرد. این سیاست بازندگان زیادی داشت: خود سیاست گذاران، تولیدکنندگان و مصرف کنندگان و تنها برنده این سیاست رانت داران بودند. همچنین در ابتدا تنها گروهی از کارشناسان به نقد آن پرداختند، اما در نهایت با صرف هزینه های گزاف، تقریباً برای همه کارشناسان و سیاستمداران مشخص شد که این سیاست باید پایان یابد. این گزارش به بررسی عمر 4200 ساله 4200 دلاری، خطاهای آن و درس سیاست آن می پردازد.

به گزارش دنیای اقتصاد، روز گذشته نمایندگان در جلسه بررسی بودجه سال 1401 سازوکار حذف ارز ترجیحی را مشخص کردند. در بخشی از یک بند الحاقی تبصره ای آمده بود: اگر دولت قصد دارد کالایی را از سبد ارز ترجیحی حذف کند، باید از قبل تمهیدات قانونی را برای جبران رفاه مصرف کننده کالاهای اساسی از طریق کالاهای الکترونیکی و در امور پزشکی از طریق بیمه یا از طریق جایگزین های مطمئن انجام داده باشد. این کالاها و خدمات به نرخ پایان شهریور 1400 و در حد نصاب تعیین شده.» هرچند نمایندگان مجلس تاکید کردند که این به معنای حذف دلار ۴۲۰۰ تومانی نیست، اما مکانیسم تخصیص تغییر کرده است، اما در نهایت می توان گفت که تخصیص دلار با نرخ ۴۲۰۰ تومان به واردکنندگان عملا به نقطه پایانی رسیده است. رحیم زارع روز گذشته در تشریح این مصوبه مجلس گفت: اگر دولت بخواهد در سال 1401 ارز ترجیحی را حذف کند، طبق مصوبه مجلس، موظف است مابه التفاوت را از طریق کاربرگ های الکترونیکی الکترونیکی به مردم اختصاص دهد تا قیمت کالاهای اساسی و دارو با نرخ 100 میلیون تومان به دست مردم برسد. سپتامبر 1400.” در واقع به نظر می رسد مجلس با این مصوبه توپ حراست را به دست دولت انداخت و با توجه به تاکید دولتمردان و سازمان برنامه و بودجه، با این مصوبه، تخصیص دلار 4200 دلاری به روش فعلی رسید. به پایان برسد.

متولد 10 آوریل 1997:

حدود 4 سال پیش در 20 فروردین 1395 اسحاق جهانگیری جلوی دوربین رفت و اعلام کرد که از این پس نرخ 4200 تومان مبنای تمامی معاملات خواهد بود و معامله و اعلام هر نرخی غیر از 4200 تومان است. ممنوع و غیرقانونی پس از این، بسیاری این اقدام دولت را تصمیمی قاطع برای مهار قیمت دلار و تنظیم قیمت ها در بازار دانستند. شاید تنها عده ای از کارشناسان و اقتصاددانان تاکید کردند که خروجی این تصمیم آسیب محض به اقتصاد است و رفاهی برای مصرف کنندگان به همراه نخواهد داشت و تنها گروهی از اجاره نشینان برنده سیاست 4200 دلاری هستند. بررسی ها نشان می دهد در طول 4 سال بیش از 50 میلیارد دلار 4200 تومان تخصیص داده شده است. اما هم قیمت کالاها نسبت به سایر کالاها افزایش یافت و هم ذخایر ارزی در این راه هدر رفت. در نهایت هیچ کس مسئولیت این سیاست چهار ساله را نپذیرفت و اکنون نیز هیچ کس مسئولیت حذف آن را بر عهده نمی گیرد.

چه کسی مسئول 4200 دلار بود؟

دلار 4200 دلاری را ابتدا اسحاق جهانگیری اعلام کرد و به همین دلیل در ادبیات غیررسمی از آن به عنوان دلار جهانگیری یاد شد. البته شاید معاون اول رئیس جمهور کمترین سهم را در تعیین نرخ دلار داشته است. چرا نرخ 4200 تومان مبنای محاسبات بوده است، روایات بعدی نشان داد که مبنای کارشناسی نداشته و صرفا بر اساس الگوهایی مانند «چه نرخی تعیین بهتر است؟» بوده است. مشخص شده است. درباره این دیدار روایات متعددی وارد شده است. حسن روحانی رئیس جمهور در آذرماه ۱۳۹۵ اعلام کرد که ارز ۴۲۰۰ تومانی تصمیم همه اقتصاددانان و مشاوران بوده است. حسام الدین آشنا مشاور روحانی نیز اعلام کرد: 4200 دلار بدون مخالفت (از طرف کارشناسان) تصویب شد. او تنها یک رقیب داشت و آن رئیس جمهور بود. مسعود نیلی که در این جلسه حضور داشت، درخواست کرد فایل صوتی این جلسه برای عموم منتشر شود. البته فایل صوتی این جلسه منتشر نشد و تنها در مورد آن جلسه نظراتی مطرح شد. ولی الله سیف، رئیس کل وقت بانک مرکزی در گفت وگو با فارس، با بیان اینکه مخالف نرخ دلار 4200 تومانی است، بر لزوم تعدیل نرخ ارز تاکید کرد. وی در پاسخ به این سوال که این نرخ ها با چه معیاری تعیین شده است، گفت: نرخ پیشنهادی رئیس جمهور کمتر از آن است. در حالی که نرخ بازار در سطح 6000 تومان بود. نکته دیگری که سیف به آن اشاره کرد این بود که این نرخ باید در طول زمان تعدیل شود. اگرچه این تعدیل نرخ نیز انجام شد، اما پس از چند ماه تعدیل نرخ متوقف شد و عملا دلار ۴۲۰۰ تومانی مبنای معاملات شد. عباس عراقچی، معاون سابق بانک مرکزی با بیان اینکه ریشه بحران ارزی در سال 97 را باید در تصمیمات سال 93 جست و جو کرد، اظهار داشت: در سال 97 به دلیل بحران ارزی در سال 93، باید در تصمیمات سال 93 اقدام کرد. چیزی که دولت را در سال 93 به اشتباه انداخت تا به دنبال تثبیت نرخ ارز باشد، مثبت بودن تراز تجاری بود.

آنها فکر می کردند که چون کل درآمدهای ارزی از طریق صادرات بیشتر از مخارج ارزی است، نباید نرخ ارز افزایش می یافت.

4 خطا 4200 تومان:

از مجموع صحبت ها، دیدگاه های کارشناسی و یافته های پژوهشی می توان گفت که این سیاست در طول عمر 4 ساله خود 4 اشتباه مهم داشت که مورد توجه قرار نگرفت. ابتدا نرخ 4200 تومانی و اصرار بر تداوم آن بدون نگاه کارشناسی انجام شد که ریشه اصلی آن «لنگر انداختن ارز برای مهار تورم» بود. لنگر انداختن نرخ ارز برای کنترل قیمت ها که سیاست آن قبل از تحریم ها اجرا می شد، باعث شده بود تا نرخ ارز به زیر سطح تعادلی قبل از اعمال تحریم ها برسد. در واقع این سیاست برای اثربخشی تحریم ها فرش قرمز پهن کرد و کمکی برای اثربخشی تحریم ها کرد. اگرچه تحریم ها در کاهش درآمدهای ارزی و افزایش نرخ دلار موثر بود، اما به گفته کارشناسان، سیاست لنگر انداختن ارز بود که باعث شد دلار جهش 4 تا 5 برابری داشته باشد و اگر اصراری بر این سیاست وجود نداشت. دامنه افزایش نرخ ارز محدود بود.

دوم، این دیدگاه وجود داشت که چون تقاضا برای دلار در آن شرایط برابر با عرضه بود، می‌توان نرخ سفارش را تعیین کرد و اعلام کرد که تمام تقاضا با آن نرخ تامین می‌شود، در حالی که تقاضای کاذب در این شرایط در نظر گرفته نشده است. محاسبات طبیعی است که اعلام نرخی بسیار کمتر از سطح تعادلی، تقاضای رانت را به تقاضای مصرف کننده اضافه کند. در این شرایط خیلی ها با فاکتور به دنبال دریافت دلار ارزان بودند. حتی برخی کالا را سفارش داده و با خسارت به فروشنده بازگرداندند، اما مبلغ 4200 دلار کرایه ارزی ارزش خسارت را داشت. در نهایت گزارش های زیادی مبنی بر تخلفات دلاری 4200 دلاری در 4 سال گذشته ارائه شد و بسیاری از نهادها مانند مرکز پژوهش های مجلس طی گزارش های متعددی اعلام کردند که این سیاست موجب هدر رفت منابع شده است.

ثالثاً با تعیین نرخ دلار 4200 تومانی، بازار دوم معاملات تشکیل نشد تا اینکه صف تقاضای دلار 4200 تومانی بسیار طولانی شد و حتی برخی گزارش های غیررسمی حاکی از آن است که میزان ثبت نام روزانه به یک میلیارد دلار افزایش یافته است. پس از این تاخیر به تدریج بازار ثانویه در حالی شکل گرفت که نرخ بازار به بیش از 4 برابر دلار 4200 تومانی رسیده بود. در نهایت مبلغ 4200 دلاری کالاهای انتخابی ابتدا 25 رقمی اعلام شد و به مرور زمان تعداد انگشت شماری کاهش یافت. در این 4 سال کالاهای زیادی از قطار 4200 پیاده شدند و اکنون زمان توقف این قطار در پایان سال 1400 است.

چهارمین و مهم ترین موضوع این است که تصور می شد با تخصیص ارز ارزان، کالاهای هدف نیز با قیمت ارزان به دست مصرف کننده می رسد. در این میان گزارش‌های متعدد نشان می‌دهد که در عمل، کالاها با احتساب دلار ۴۲۰۰ تومانی و بدون احتساب دلار در سطح نزدیک با افزایش قیمت مواجه شده و هدف اصلی ارز ترجیحی محقق نشده است. گزارش آزمایشی حقیقت 4200 دلاری مجمع جهانی اقتصاد نشان داد که قیمت گروه‌های دارای ارز ترجیحی و کالاهایی که ارز ترجیحی دریافت نمی‌کنند تقریباً به طور همزمان تغییر کرده است. بنابراین سوال این است که اگر دلار 4200 دلاری قیمت ها را کنترل نکرد، پس چرا ادامه پیدا کرد؟

درس از 4200 دلار:

سیاست دلاری 4200 دلاری در عمر 4 ساله خود ضررهای متعددی برای اقتصاد داشت: باعث اتلاف منابع، اختلال در روند تولید و قیمت مصرف، کاهش قدرت سیاستگذاری برای مدیریت بازار ارز شد و به دلیل کمبود منابع ارزی، سیاستگذار دلار را نیم بها تهیه کرد. از بازار و به وارد کننده 4200 تومان اختصاص دارد. بنابراین منبع تامین دلار 4200 دلاری از پایه پولی بوده و یکی از دلایل ایجاد تورم نیز ادامه سیاست 4200 دلاری بوده است. بنابراین سیاستی که قرار بود با قیمت گذاری دستوری دلار، تورم را مهار کند، به یکی از محرک های اصلی تورم تبدیل شد. چندی پیش مرکز پژوهش های مجلس در گزارشی تحلیلی به آسیب شناسی سیاست «قیمت گذاری در اقتصاد ایران» پرداخت. بر اساس این گزارش، «اگرچه بیشتر برنامه‌های تثبیت قیمت‌ها برای مهار تورم به کار می‌رفتند، اما نه تنها موجب تنظیم بازار و کنترل قیمت‌ها نشدند، بلکه این سیاست‌ها با عدم عرضه کالا، افزایش احتکار و تعطیلی کارخانه‌ها، قیمت‌ها را افزایش دادند». یکی از مواردی که این گزارش به عنوان نمونه به آن اشاره می کند، ارز 4200 تومانی است. اگر دلار ۴۲۰۰ دلاری تنها یک درس برای یک سیاستمدار داشته باشد، آن است که نمی توان با تثبیت قیمت ها، بازارها را تنظیم کرد و قیمت ها را کنترل کرد.


تمامی اخبار به صورت تصادفی و رندومایز شده پس از بازنویسی رباتیک در این سایت منتشر شده و هیچ مسئولتی در قبال صحت آنها نداریم